{"id":1658,"date":"2021-02-22T08:01:12","date_gmt":"2021-02-22T04:01:12","guid":{"rendered":"https:\/\/khojalytoday.com\/history-of-azerbaijan\/"},"modified":"2022-02-25T02:44:13","modified_gmt":"2022-02-24T22:44:13","slug":"history-of-azerbaijan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/history-of-azerbaijan\/","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan tarixi"},"content":{"rendered":"\n<p>\u015eimaldan &nbsp;\u0336&nbsp;&nbsp;Ba\u015f Qafqaz da\u011flar\u0131, q\u0259rbd\u0259n &nbsp;\u0336&nbsp;&nbsp;G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fc h\u00f6vz\u0259si d\u0259 daxil olmaqla Alag\u00f6z da\u011f silsil\u0259si v\u0259 \u015e\u0259rqi Anadolu, \u015f\u0259rqd\u0259n &nbsp;\u0336&nbsp;&nbsp;X\u0259z\u0259r d\u0259nizi, c\u0259nubdan is\u0259 Sultaniyy\u0259-Z\u0259ncan-H\u0259m\u0259dan h\u00fcdudlar\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olunan tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 m\u00fcasir sivilizasiyan\u0131n inki\u015faf\u0131na&nbsp;ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u0259n q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biridir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 bu \u0259razid\u0259 &nbsp;\u0336 &nbsp;tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda z\u0259ngin v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan ad\u0131n\u0131n tarixi t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc c\u00fcrb\u0259c\u00fcr olmu\u015fdur. Qaynaqlarda bu ad q\u0259dimd\u0259n ba\u015flayaraq Andirpatian, Atropatena, Adirbican, Azirbican v\u0259 n\u0259hay\u0259t, Az\u0259rbaycan \u015f\u0259klind\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim tarixi arxeoloji, etnoqrafik, antropoloji v\u0259 yaz\u0131l\u0131 qaynaqlar \u0259sas\u0131nda yaz\u0131l\u0131r. Arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 a\u015fkar edilmi\u015f \u0259\u015fyalar, tarixi qaynaqlar v\u0259 ekspedisiyalar zaman\u0131 toplanan etnoqrafik materiallar&nbsp;Az\u0259rbaycan\u0131n&nbsp;ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, maddi-m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, ke\u00e7mi\u015f idar\u0259 formalar\u0131n\u0131, ail\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini&nbsp;\u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 imkan vermi\u015fdir.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259 apar\u0131lan arxeoloji t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 ilk sakinl\u0259rin m\u0259skunla\u015fmas\u0131na aid z\u0259ngin maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri a\u015fkar olunmu\u015f v\u0259 bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 respublikam\u0131z\u0131n \u0259razisinin insan\u0131n formala\u015fd\u0131\u011f\u0131 m\u0259sk\u0259nl\u0259r siyah\u0131s\u0131na daxil olunmas\u0131na z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 haz\u0131rda ilk ibtidai insanlar\u0131n 1,7-1,8 milyon il bundan \u0259vv\u0259ld\u0259n ya\u015fama\u011fa ba\u015flamas\u0131na aid \u0259n q\u0259dim arxeoloji v\u0259 paleontoloji materiallar tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259razisi bu diyar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri oldu\u011funu s\u00fcbut ed\u0259n arxeoloji abid\u0259l\u0259rl\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 z\u0259ngindir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0131x, Ta\u011flar, Damc\u0131l\u0131, Da\u015fsalahl\u0131, Qazma (Nax\u00e7\u0131van) ma\u011faralar\u0131nda, habel\u0259 ba\u015fqa abid\u0259l\u0259rd\u0259 a\u015fkar olunan arxeoloji tap\u0131nt\u0131lar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 300-400 min il bundan \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f A\u015f\u00f6l d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid q\u0259dim insan\u0131n &nbsp;\u0336 &nbsp;Az\u0131x adam\u0131n\u0131n (Az\u0131xantrop) \u00e7\u0259n\u0259 s\u00fcm\u00fcy\u00fc Az\u0259rbaycan\u0131n ibtidai insanlar\u0131n formala\u015fd\u0131qlar\u0131 \u0259raziy\u0259 daxil oldu\u011funu s\u00fcbut edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu nadir tap\u0131nt\u0131ya g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisi &#8220;Avropan\u0131n \u0259n q\u0259dim sakinl\u0259ri&#8221; x\u0259rit\u0259sin\u0259 daxil edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131, eyni zamanda&nbsp;d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 malik olan xalqlar\u0131ndand\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 t\u0259qrib\u0259n 5 min illik d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixin\u0259 malikdir. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ilk d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 v\u0259 ya etnik-siyasi birlikl\u0259r h\u0259l\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l IV minilliyin sonu &#8211; III minilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq Urmiya h\u00f6vz\u0259sind\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131. Burada meydana g\u0259lmi\u015f \u0259n q\u0259dim Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri b\u00fct\u00fcn regionun h\u0259rbi-siyasi tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131rd\u0131lar. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda D\u0259cl\u0259 v\u0259 F\u0259rat vadil\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 d\u00fcnya tarixind\u0259 d\u0259rin iz qoymu\u015f q\u0259dim \u015eumer, Akkard v\u0259 A\u015f\u015fur (Assuriya) d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri, habel\u0259 Ki\u00e7ik Asiyadak\u0131 Het d\u00f6vl\u0259ti aras\u0131nda s\u0131x qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l I minillikd\u0259 &#8211; bizim eran\u0131n I minilliyinin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda Manna, \u0130skit (Skit, Skif) \u015fahl\u0131\u011f\u0131, Atropatena v\u0259 Albaniya kimi q\u00fcvv\u0259tli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r m\u00f6vcud olmu\u015fdur. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin daha da y\u00fcks\u0259ldilm\u0259sind\u0259, \u00f6lk\u0259nin iqtisadi-m\u0259d\u0259ni tarixind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 vahid xalq\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fc prosesind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>Eram\u0131z\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259miz \u00f6z tarixinin \u0259n a\u011f\u0131r s\u0131naq d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n biri il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131: III \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 Sasani-\u0130ran imperiyas\u0131, VII \u0259srd\u0259 is\u0259 \u018fr\u0259b xilaf\u0259ti i\u015f\u011fal etdi. \u0130\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar \u00f6lk\u0259y\u0259 \u0130ran\u0131n v\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131n i\u00e7\u0259ril\u0259rind\u0259n \u00e7oxlu \u0130ran v\u0259 \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li \u0259hali k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb g\u0259tirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Eram\u0131z\u0131n ilk y\u00fczillikl\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259 \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini t\u0259\u015fkil ed\u0259n v\u0259 h\u0259rbi-siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n daha m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil v\u0259 daha q\u00fcvv\u0259tli olan t\u00fcrk etnoslar\u0131 vahid xalq\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fc prosesind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131rd\u0131lar. T\u00fcrk etnoslar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 o\u011fuz t\u00fcrkl\u0259ri \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Eram\u0131z\u0131n ilk y\u00fczillikl\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, t\u00fcrk dili Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan v\u0259 sayca az olan xalqlar, etnik qruplar aras\u0131nda da ba\u015fl\u0131ca \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259kd\u0259 idi. T\u00fcrk dili, h\u0259m d\u0259 \u015fimalla c\u0259nub aras\u0131nda birl\u0259\u015fdirici, \u0259laq\u0259l\u0259ndirici rol oynay\u0131rd\u0131. Bu amilin o zaman vahid xalq\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fc prosesind\u0259 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm rolu vard\u0131. \u00c7\u00fcnki b\u0259hs olunan d\u00f6vrd\u0259 b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan \u0259razisini \u0259hat\u0259 ed\u0259n vahid dini g\u00f6r\u00fc\u015f &nbsp;\u0336 &nbsp;t\u0259kallahl\u0131 din yox idi. Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin ba\u015f Allah\u0131 olan Tanr\u0131ya sitayi\u015f \u2014 tanr\u0131\u00e7\u0131l\u0131q h\u0259l\u0259 ba\u015fqa dini g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131b tamamil\u0259 aradan qald\u0131ra bilm\u0259mi\u015fdi. Z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fck, at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stlik, G\u00fcn\u0259\u015f\u0259, Aya, G\u00f6y\u0259, ulduzlara, torpa\u011fa, suya v\u0259 s. sitayi\u015f davam etm\u0259kd\u0259 idi. \u00d6lk\u0259nin \u015fimal\u0131nda &nbsp;\u0336 &nbsp;Albaniya \u0259razisinin b\u0259zi yerl\u0259rind\u0259, \u0259sas\u0259n da\u011fl\u0131q q\u0259rb b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, xristianl\u0131q yay\u0131lmaqda idi. Lakin m\u00fcst\u0259qil Alban kils\u0259si qon\u015fu erm\u0259ni v\u0259 g\u00fcrc\u00fc kils\u0259l\u0259rinin k\u0259skin r\u0259qab\u0259ti \u015f\u0259raitind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>VII \u0259srd\u0259 islam dininin q\u0259bul olunmas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131nda \u0259sasl\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f yarand\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam dini vahid xalq\u0131n v\u0259 dilin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcn\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u0259kan verdi, bu prosesin s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259sin\u0259 h\u0259lledici t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi. T\u00fcrk v\u0259 qeyri-t\u00fcrk etnoslar\u0131 aras\u0131nda dini birliyin yaranmas\u0131 onlar\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 vahid ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcn\u0259, qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259rinin geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259, qaynay\u0131b-qar\u0131\u015fma prosesinin daha da d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. \u0130slam dini onu q\u0259bul etmi\u015f b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk v\u0259 qeyri-t\u00fcrk etnoslar\u0131n\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131 b\u00fct\u00f6v halda xristianl\u0131\u011f\u0131n t\u0259sir dair\u0259sin\u0259 salma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan Bizans imperiyas\u0131na v\u0259 onun himay\u0259 etdiyi erm\u0259ni v\u0259 g\u00fcrc\u00fc feodallar\u0131na qar\u015f\u0131 vahid t\u00fcrk-islam bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda birl\u0259\u015fdirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>IX \u0259srin ortalar\u0131ndan Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri yenid\u0259n dir\u00e7\u0259ldi. Az\u0259rbaycanda yeni siyasi dir\u00e7\u0259li\u015f ba\u015fland\u0131: islam dininin yay\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda Sacil\u0259r, \u015eirvan\u015fahlar, Salaril\u0259r, R\u0259vvadil\u0259r, \u015e\u0259ddadil\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri yarand\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin yaranmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 siyasi, iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 oyan\u0131\u015f ba\u015f verm\u0259kd\u0259 idi. Az\u0259rbaycan tarixinin \u0130ntibah d\u00f6vr\u00fc ba\u015flan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>600 il\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259n Sasani v\u0259 \u0259r\u0259b \u0259sar\u0259tind\u0259n sonra yerli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin (Sacil\u0259r, \u015eirvan\u015fahlar, Salaril\u0259r, R\u0259vvadil\u0259r, \u015e\u0259ddadil\u0259r, \u015e\u0259ki hakimliyi) yaranmas\u0131, islam dininin b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 \u0259sas t\u0259kallahl\u0131 din\u0259 \u00e7evrilm\u0259si Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n etnik t\u0259kam\u00fcl\u00fcnd\u0259, vahid dilin v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam dini, eyni zamanda, Az\u0259rbaycan\u0131 idar\u0259 ed\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 feodal s\u00fclal\u0259l\u0259rinin tez-tez bir-birini \u0259v\u0259z etdiyi bir tarixi \u015f\u0259raitd\u0259 b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan \u0259halisinin &nbsp;\u0336 &nbsp;h\u0259m xalq\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 ba\u015fl\u0131ca rol oynayan m\u00fcxt\u0259lif t\u00fcrk tayfalar\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 onlarla qaynay\u0131b-qar\u0131\u015fmaqda olan qeyri-t\u00fcrk etnoslar\u0131n\u0131n yadelli q\u0259sbkarlara qar\u015f\u0131 vahid q\u00fcvv\u0259 hal\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 d\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi rol oynad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcnd\u0259n sonra IX \u0259srin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq Qafqazda, habel\u0259 b\u00fct\u00fcn Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqd\u0259 t\u00fcrk-islam imperiyalar\u0131n\u0131n rolu artd\u0131. Sacil\u0259r, \u015eirvan\u015fahlar, Salaril\u0259r, R\u0259vvadil\u0259r, \u015e\u0259ddadil\u0259r, \u015e\u0259ki hakiml\u0259ri, S\u0259lcuqlar, Eld\u0259nizl\u0259r, Monqollar, Elxanil\u0259r-H\u00fclak\u00fcl\u0259r, \u00c7obanil\u0259r, C\u0259layirl\u0259r, Teymuril\u0259r, Osmanl\u0131lar, Qaraqoyunlular, A\u011fqoyunlular, S\u0259f\u0259vil\u0259r, \u018ff\u015farlar, Qacarlar v\u0259 ba\u015fqa t\u00fcrk-islam s\u00fclal\u0259l\u0259rinin idar\u0259 etdikl\u0259ri d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n, h\u0259m\u00e7inin b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n deyil, eyni zamanda&nbsp;b\u00fct\u00fcn Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259 d\u0259rin iz qoydular.<\/p>\n\n\n\n<p>XV-XVIII \u0259srl\u0259rd\u0259 v\u0259 bundan sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik m\u0259d\u0259niyy\u0259ti daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdi. Bu d\u00f6vrd\u0259 \u015e\u0259rqin geni\u015f \u0259razili Qaraqoyunlu, A\u011fqoyunlu, S\u0259f\u0259vi, \u018ff\u015far v\u0259 Qacar imperiyalar\u0131 bilavasit\u0259 Az\u0259rbaycan s\u00fclal\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u00fch\u00fcm amil Az\u0259rbaycan\u0131n daxili v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, \u00f6lk\u0259mizin v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259rbi-siyasi t\u0259sir dair\u0259sini, Az\u0259rbaycan dilinin f\u0259aliyy\u0259t meydan\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirir, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin daha da inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yarad\u0131rd\u0131. B\u0259hs olunan d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqin beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259, h\u0259rbi-siyasi h\u0259yat\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynamaqla yana\u015f\u0131, Avropa-\u015e\u0259rq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00e7ox f\u0259al i\u015ftirak edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t xadimi Uzun H\u0259s\u0259nin (1468-1478) hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 A\u011fqoyunlu imperiyas\u0131 b\u00fct\u00fcn Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqd\u0259 q\u00fcdr\u0259tli h\u0259rbi-siyasi amil\u0259 \u00e7evrildi. Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik m\u0259d\u0259niyy\u0259ti daha da inki\u015faf etdi. Uzun H\u0259s\u0259n b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n g\u00fccl\u00fc m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t yaratmaq siyas\u0259ti yeridirdi. O, bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 x\u00fcsusi &#8220;Qanunnam\u0259&#8221; haz\u0131rlatm\u0131\u015fd\u0131. B\u00f6y\u00fck h\u00f6kmdar Qurani-K\u0259rimi Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdirmi\u015f, d\u00f6vr\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli elm adam\u0131 \u018fbu B\u0259kr \u0259l-Tehraniy\u0259 &#8220;Kitabi-Diyarb\u0259kriyy\u0259&#8221; adl\u0131 O\u011fuznam\u0259 yazd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>XV \u0259srin sonu &#8211; XVI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi \u00f6z\u00fcn\u00fcn tarixi t\u0259kam\u00fcl\u00fcnd\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu. Uzun H\u0259s\u0259nin n\u0259v\u0259si g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai (1501-1524) babas\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u015fi ba\u015fa \u00e7atd\u0131rd\u0131, \u015fimall\u0131-c\u0259nublu b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 \u00f6z hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259 bildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Paytaxt\u0131 T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259ri olan vahid, m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti &nbsp;\u0336 &nbsp;&nbsp;S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti meydana g\u0259ldi.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259f\u0259vil\u0259rin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti daha da y\u00fcks\u0259ldi. Az\u0259rbaycan dili d\u00f6vl\u0259t dilin\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eah \u0130smay\u0131l, \u015eah T\u0259hmasib, \u015eah Abbas v\u0259 dig\u0259r S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdarlar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri u\u011furlu islahatlar, daxili v\u0259 xarici siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqin \u0259n q\u00fcdr\u0259tli imperiyalar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin s\u00fcqutundan sonra hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n g\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan s\u0259rk\u0259rd\u0259si Nadir \u015fah \u018ff\u015far (1736-1747) ke\u00e7mi\u015f S\u0259f\u0259vi imperiyas\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rini daha da geni\u015fl\u0259ndirdi. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259f\u015far-t\u00fcrk elind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f bu b\u00f6y\u00fck h\u00f6kmdar 1739-cu ild\u0259 Dehli d\u0259 daxil olmaqla, \u015eimali Hindistan\u0131 da \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. Lakin Az\u0259rbaycan h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n bu geni\u015f \u0259razid\u0259 q\u00fcdr\u0259tli m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t yaratmaq planlar\u0131 ba\u015f tutmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Nadir \u015fah\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra onun idar\u0259 etdiyi geni\u015f \u0259razili imperiya s\u00fcquta u\u011frad\u0131. H\u0259l\u0259 Nadir \u015fah\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda ik\u0259n azadl\u0131q m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 qalxan v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 can atan Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda yerli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r yarand\u0131. Bel\u0259likl\u0259, XVIII \u0259srin II yar\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycan x\u0131rda d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 &nbsp;\u0336 &nbsp;xanl\u0131qlara v\u0259 sultanl\u0131qlara par\u00e7aland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>XVIII \u0259srin sonunda Az\u0259rbaycan s\u00fclal\u0259si olan Qacarlar (1796-1925) \u0130randa hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldil\u0259r. Qacarlar vaxt\u0131 il\u0259 onlar\u0131n ulu babalar\u0131 qaraqoyunlular\u0131n, a\u011fqoyunlular\u0131n, s\u0259f\u0259vil\u0259rin v\u0259 n\u0259hay\u0259t, Nadir \u015fah\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olmu\u015f b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan xanl\u0131qlar\u0131n\u0131 yenid\u0259n m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t\u0259 tabe etm\u0259k siyas\u0259ti yeritm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Qacarlarla C\u0259nubi Qafqaz\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Rusiya aras\u0131nda uzun s\u00fcr\u0259n m\u00fcharib\u0259l\u0259r d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan iki b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r meydan\u0131na \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcl\u00fcstan (1813) v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay (1828) m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycan iki imperiya aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcld\u00fc: \u015eimali Az\u0259rbaycan Rusiyaya, C\u0259nubi Az\u0259rbaycan is\u0259 qacarlar\u0131n idar\u0259 etdiyi \u0130ran \u015fahl\u0131\u011f\u0131na qat\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n bundan sonrak\u0131 tarixind\u0259 yeni siyasi-co\u011frafi anlay\u0131\u015flar meydana g\u0259ldi: &#8220;\u015eimali Az\u0259rbaycan&#8221; (v\u0259 ya &#8220;Rusiya Az\u0259rbaycan\u0131&#8221;) v\u0259 &#8220;C\u0259nubi Az\u0259rbaycan&#8221; (v\u0259 ya &#8220;\u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131&#8221;).<\/p>\n\n\n\n<p>Rusiya C\u0259nubi Qafqazda \u00f6z\u00fcn\u0259 dayaq yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015f\u011fal etdiyi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na, x\u00fcsus\u0259n Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q rayonlar\u0131na, ke\u00e7mi\u015f \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razisin\u0259 qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 erm\u0259ni \u0259halisi k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc. T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259d olan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda &#8211; ke\u00e7mi\u015f \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 s\u00fcni sur\u0259td\u0259 v\u0259 x\u00fcsusi m\u0259qs\u0259dl\u0259 &#8220;Erm\u0259ni vilay\u0259ti&#8221; yarad\u0131ld\u0131. Bununla, Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda g\u0259l\u0259c\u0259k erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131 qoyuldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, Rusiya 1836-c\u0131 ild\u0259 m\u00fcst\u0259qil Alban kils\u0259sini l\u0259\u011fv etdi v\u0259 onu erm\u0259ni Qriqorian kils\u0259sinin tabe\u00e7iliyin\u0259 verdi. Bununla da Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim \u0259halisi olan xristian albanlar\u0131n qriqorianla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 erm\u0259nil\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 daha \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yarad\u0131ld\u0131. Erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 yeni \u0259razi iddialar\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyuldu. B\u00fct\u00fcn bunlarla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259n \u00e7ar Rusiyas\u0131 daha \u00e7irkin siyas\u0259t\u0259 d\u0259 \u0259l atd\u0131: erm\u0259nil\u0259ri silahland\u0131raraq t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259hali \u00fcz\u0259rin\u0259 qald\u0131rd\u0131 v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dilm\u0259sin\u0259 ba\u015fland\u0131. Bununla az\u0259rbaycanl\u0131lara v\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eimali Az\u0259rbaycanda azadl\u0131q m\u00fcbariz\u0259si misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f faci\u0259l\u0259rl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Burada hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n S.\u015eaumyan\u0131n da\u015fnak-bol\u015fevik h\u00f6kum\u0259ti 1918-ci ilin mart\u0131nda Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 d\u0259h\u015f\u0259tli soyq\u0131r\u0131m\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdi. Qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 Az\u0259rbaycana k\u00f6m\u0259k \u0259lini yetirdi. Azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 qalib g\u0259ldi. 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda \u015e\u0259rqd\u0259 ilk demokratik respublika&nbsp; \u0336 &nbsp;Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 ilk Parlamentli respublika olan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti, eyni zamanda&nbsp;b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259rqd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u00fcrk-islam d\u00fcnyas\u0131nda ilk demokratik, h\u00fcquqi v\u0259 d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t n\u00fcmun\u0259si idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 parlament\u00e7ilik tariximiz iki d\u00f6vr\u0259 ayr\u0131l\u0131r: Birinci d\u00f6vr&nbsp; \u0336 &nbsp;&nbsp;1918-ci il may\u0131n 27-d\u0259n noyabr\u0131n 19-d\u0259k davam etmi\u015fdir. Bu alt\u0131 ay \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131 ad\u0131 il\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n v\u0259 44 n\u0259f\u0259r m\u00fcs\u0259lman-t\u00fcrk n\u00fcmay\u0259nd\u0259d\u0259n ibar\u0259t olan ilk Az\u0259rbaycan Parlamenti \u00e7ox m\u00fch\u00fcm tarixi q\u0259rarlar q\u0259bul etmi\u015fdir. \u0130lk Parlamentimiz 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini elan etmi\u015f, \u00f6lk\u0259nin idar\u0259 olunmas\u0131n\u0131 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f v\u0259 tarixi \u0130stiqlal b\u0259yannam\u0259sini q\u0259bul etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin parlament\u00e7ilik tarixind\u0259 \u0130kinci d\u00f6vr v\u0259 ya Bak\u0131 d\u00f6vr\u00fc 1918-ci il dekabr\u0131n 7-d\u0259n 1920-ci il aprelin 27-d\u0259k c\u0259mi 17 ay davam etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Parlamentin 1919-cu il sentyabr\u0131n 1-d\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin t\u0259sis olunmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259bul etdiyi qanunu x\u00fcsusi qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Milli universitetin a\u00e7\u0131lmas\u0131 C\u00fcmhuriyy\u0259t xadiml\u0259rinin do\u011fma xalq qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ox m\u00fch\u00fcm tarixi xidm\u0259ti idi. Sonralar Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti s\u00fcqut ets\u0259 d\u0259, C\u00fcmhuriyy\u0259t ideyalar\u0131n\u0131n ya\u015famas\u0131nda v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n yenid\u0259n m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 qovu\u015fmas\u0131nda Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti misilsiz rol oynad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin m\u00f6vcud oldu\u011fu d\u00f6vrd\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 155 parlament iclas\u0131 ke\u00e7irilmi\u015fdir ki, bunun da 10-u Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n (27 may-19 noyabr 1918-ci il), 145-i is\u0259 Az\u0259rbaycan Parlamentinin f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi d\u00f6vrd\u0259 (7 dekabr 1918-ci il-27 aprel 1920-ci il) olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Parlamentin m\u00fczakir\u0259sin\u0259 270-d\u0259n \u00e7ox qanun layih\u0259si \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f, onlardan 230-a yax\u0131n\u0131 q\u0259bul olunmu\u015fdu. Qanunlar q\u0131z\u011f\u0131n v\u0259 i\u015fg\u00fczar fikir m\u00fcbadil\u0259si \u015f\u0259raitind\u0259 m\u00fczakir\u0259 edilir, \u00f6z\u00fc d\u0259 yaln\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc oxunu\u015fdan sonra q\u0259bul olunurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259mi 23 ay ya\u015famas\u0131na baxmayaraq Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti s\u00fcbut etdi ki, \u0259n q\u0259ddar m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 v\u0259 repressiya rejiml\u0259ri bel\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n azadl\u0131q ideallar\u0131n\u0131 v\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini m\u0259hv etm\u0259y\u0259 qadir deyildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti s\u00fcqut etdi. \u015eimali Az\u0259rbaycanda m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin\u0259 son qoyuldu. 1920-ci il aprelin 28-d\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259t \u0259razisind\u0259 Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n (Az\u0259rbaycan SSR) yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 elan olundu.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet i\u015f\u011fal\u0131ndan d\u0259rhal sonra \u00f6lk\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi sisteminin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131na ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6lk\u0259nin h\u0259r yerind\u0259 &#8220;q\u0131rm\u0131z\u0131 terror&#8221; t\u00fc\u011fyan edirdi. Bol\u015fevik rejiminin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259c\u0259k h\u0259r k\u0259s &#8220;xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni&#8221;, &#8220;\u0259ksinqilab\u00e7\u0131&#8221; v\u0259 ya &#8220;t\u0259xribat\u00e7\u0131&#8221; ad\u0131 il\u0259 d\u0259rhal &#8220;q\u0131rm\u0131z\u0131 terror&#8221;un qurban\u0131 olurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, 1918-ci ilin Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan sonra, faktiki olaraq, Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 yeni soyq\u0131r\u0131m ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. F\u0259rq onda idi ki, bu d\u0259f\u0259 mill\u0259tin say-se\u00e7m\u0259 adamlar\u0131 &nbsp;\u0336 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri, generallar, Milli Ordunun y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li zabitl\u0259ri, qabaqc\u0131l ziyal\u0131lar, din xadiml\u0259ri, partiya r\u0259hb\u0259rl\u0259ri, siyasi xadiml\u0259r, m\u0259\u015fhur aliml\u0259r m\u0259hv edilirdi. Bol\u015fevik-da\u015fnak g\u00fcruhu bu d\u0259f\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f sur\u0259td\u0259 xalq\u0131n ancaq &#8220;qayma\u011f\u0131n\u0131&#8221; m\u0259hv edir, onu ba\u015fs\u0131z qoyma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Bu, \u0259slind\u0259 1918-ci ilin Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan daha amans\u0131z, daha d\u0259h\u015f\u0259tli soyq\u0131r\u0131m idi.<\/p>\n\n\n\n<p>1921-ci il may\u0131n 6-da Az\u0259rbaycan SSR-in birinci sovetl\u0259r qurultay\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n sovetl\u0259\u015fdirilm\u0259si ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131. May\u0131n 19-da Az\u0259rbaycan SSR-in birinci Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul olundu.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcst\u0259qil hakimiyy\u0259tind\u0259n m\u0259hrum edildikd\u0259n sonra onun s\u0259rv\u0259tl\u0259rinin talan olunmas\u0131na ba\u015fland\u0131. Torpaq \u00fcz\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi m\u00fclkiyy\u0259t l\u0259\u011fv olundu. \u00d6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259ri millil\u0259\u015fdirildi, daha do\u011frusu, d\u00f6vl\u0259t m\u00fclkiyy\u0259ti hesab olundu. Neft s\u0259nayesini idar\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi olaraq Az\u0259rbaycan Neft Komit\u0259si yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 bu komit\u0259y\u0259 r\u0259hb\u0259rlik V.\u0130.Lenin t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131ya g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f A.P.Serebrovskiy\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131. Bel\u0259likl\u0259, h\u0259l\u0259 1920-ci il mart\u0131n 17-d\u0259 Qafqaz C\u0259bh\u0259sinin H\u0259rbi-\u0130nqilab \u015euras\u0131na g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda &#8220;Bak\u0131n\u0131 almaq biz\u0259 olduqca v\u0259 olduqca z\u0259ruridir&#8221; dey\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131na g\u00f6st\u0259ri\u015f vermi\u015f V.\u0130.Lenin \u00f6z arzusuna \u00e7atd\u0131. Bak\u0131 nefti Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7di.<\/p>\n\n\n\n<p>30-cu ill\u0259rd\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 repressiya apar\u0131l\u0131rd\u0131. T\u0259kc\u0259 1937-ci ild\u0259 29 min adam repressiyaya u\u011frad\u0131. Ham\u0131s\u0131 da \u0259n layiqli V\u0259t\u0259n \u00f6vladlar\u0131. Bu d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn H\u00fcseyn Cavid, Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq, \u018fhm\u0259d Cavad, Salman M\u00fcmtaz, \u018fli N\u0259zmi, Ta\u011f\u0131 \u015eahbazi v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 kimi onlarla m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rini, nadir ziyal\u0131lar\u0131n\u0131 itirdi. Xalq\u0131n z\u0259ka potensial\u0131, onun \u0259n qeyr\u0259tli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri m\u0259hv edildi. Bu d\u0259h\u015f\u0259tli z\u0259rb\u0259d\u0259n sonra Az\u0259rbaycan xalq\u0131 on ill\u0259rl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259 bilm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6z ulu V\u0259t\u0259nl\u0259ri olan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandan (Erm\u0259nistan SSR adlanan \u0259razid\u0259n) k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunmas\u0131n\u0131n yeni m\u0259rh\u0259l\u0259si ba\u015fland\u0131. Erm\u0259nil\u0259r Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndil\u0259r. Onlar\u0131n bu \u0259razid\u0259 sayca \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc t\u0259min olundu.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n qurub-yaratmaq d\u00fchas\u0131 say\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 olunmu\u015f m\u00fch\u00fcm u\u011furlara baxmayaraq, bir s\u0131ra obyektiv v\u0259 subyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n 60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259rind\u0259 &nbsp;\u0336 &nbsp;h\u0259m s\u0259nayed\u0259, h\u0259m d\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda m\u0259nfi meyll\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Respublikan\u0131n d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc bu a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 m\u00fch\u00fcm d\u0259yi\u015fiklik ba\u015f verdi. 1969-cu ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rliyinin Birinci d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131. Do\u011fma xalq\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fi olan Heyd\u0259r \u018fliyev totalitar rejimin h\u00f6kmranl\u0131q etdiyi m\u00fcr\u0259kk\u0259b&nbsp;tarixi \u015f\u0259raitd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u0259n qabaqc\u0131l respublikalar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015f islahatlar proqram\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6y\u00fck siyas\u0259t\u00e7i iqtisadiyyat (o c\u00fcml\u0259d\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131) v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u00f6z V\u0259t\u0259ninin, xalq\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olan \u0259n vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin Siyasi B\u00fcrosu, M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin plenumlar\u0131, Kommunist partiyas\u0131n\u0131n qurultaylar\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u0259lveri\u015fli q\u0259rarlar q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259 nail olur, sonra da b\u00fct\u00fcn xalq\u0131m\u0131z\u0131 h\u0259min q\u0259rarlar\u0131n icras\u0131na s\u0259f\u0259rb\u0259r edir, do\u011fma Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259r\u0259qqisi u\u011frunda yorulmadan, gec\u0259li-g\u00fcnd\u00fczl\u00fc m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131 \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259min ed\u0259 bil\u0259n, m\u00fcst\u0259qil ya\u015fama\u011fa qadir olan v\u0259 elmi-texniki c\u0259h\u0259td\u0259n y\u00fcks\u0259k t\u0259r\u0259qqi etmi\u015f bir \u00f6lk\u0259y\u0259 (o vaxtk\u0131 terminologiya il\u0259 des\u0259k, inzibati-iqtisadi vahid\u0259) \u00e7evirm\u0259k onun planlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda g\u0259lirdi. Bir s\u00f6zl\u0259, V\u0259t\u0259nimizin m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 g\u0259l\u0259n yolunu h\u0259l\u0259 o zaman Heyd\u0259r \u018fliyev ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1970-1985-ci ill\u0259rd\u0259, tarix\u0259n q\u0131sa bir d\u00f6vr \u0259rzind\u0259, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 respublika \u0259razisind\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 zavod, fabrik, istehsalat sah\u0259l\u0259ri yarad\u0131ld\u0131. 213 iri s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259si i\u015f\u0259 sal\u0131nd\u0131. Bir \u00e7ox m\u00fch\u00fcm istehsal sah\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan Sovet \u0130ttifaq\u0131nda apar\u0131c\u0131 yerl\u0259rd\u0259n birini tuturdu. Az\u0259rbaycanda istehsal olunan 350 adda m\u0259hsul d\u00fcnyan\u0131n 65 \u00f6lk\u0259sin\u0259 ixrac olunurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycana birinci r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi b\u00fct\u00fcn bu \u0259z\u0259m\u0259tli quruculuq i\u015fl\u0259rinin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259ti bundan ibar\u0259t idi ki, xalq\u0131m\u0131zda milli q\u00fcrur, milli m\u0259nlik \u015f\u00fcuru oyand\u0131, azadl\u0131q, m\u00fcst\u0259qillik duy\u011fular\u0131 ba\u015f qald\u0131rd\u0131. Bu, \u0259slind\u0259 XX y\u00fczilliyin 70-ci ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259&nbsp; \u0336 &nbsp;y\u00fcks\u0259li\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 daxil olmas\u0131 dem\u0259k idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixinin sonuncu m\u0259rh\u0259l\u0259si SSR\u0130-nin s\u00fcqutu \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 1991-ci il oktyabr\u0131n 18-d\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi haqq\u0131nda&#8221; Konstitusiya Akt\u0131n\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si il\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 u\u011furla davam edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix boyu Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri y\u00fcks\u0259li\u015f v\u0259 t\u0259n\u0259zz\u00fcl d\u00f6vrl\u0259ri ke\u00e7irmi\u015f, daxili par\u00e7alanmalara, xarici i\u015f\u011fallara m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan h\u0259mi\u015f\u0259 qon\u015fularla s\u00fclhsev\u0259r, dinc m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r saxlam\u0131\u015fd\u0131r. Lakin s\u00fclhsev\u0259r qon\u015fular, x\u00fcsusil\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na daim g\u00f6z dikmi\u015f, f\u00fcrs\u0259t d\u00fc\u015fd\u00fckc\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259razil\u0259ri i\u015f\u011fal etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n 1988-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si olan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lar&nbsp; ya\u015fayan 126 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259n onlar\u0131n zorla \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 plan\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irildi. \u015eu\u015fa rayonu 1992-ci il may\u0131n 8-d\u0259, Xocav\u0259nd rayonu is\u0259 1992-ci il oktyabr\u0131n 2-d\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hz bu d\u00f6vrd\u0259, 1992-ci il fevral\u0131n 25-d\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 XX \u0259srin \u0259n faci\u0259li hadis\u0259l\u0259rind\u0259n biri t\u00f6r\u0259dildi&nbsp; \u0336 &nbsp;Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda 6000 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri ke\u00e7mi\u015f Sovet ordusunun 366-c\u0131 alay\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n bir gec\u0259d\u0259 darmada\u011f\u0131n edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, 1988-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq, Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n 20 faizi \u2013 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 ona biti\u015fik olan 7 rayonun (La\u00e7\u0131n \u2013 1992-ci il 18 may, K\u0259lb\u0259c\u0259r \u2013 1993-c\u00fc il 2 aprel, A\u011fdam \u2013 1993-c\u00fc 23 iyul, C\u0259bray\u0131l \u2013 1993-c\u00fc il 23 avqust, F\u00fczuli \u2013 1993-c\u00fc il 23 avqust, Qubadl\u0131 \u2013 1993-c\u00fc il 31 avqust, Z\u0259ngilan \u2013 1993-c\u00fc il 29 oktyabr) \u0259razisi i\u015f\u011fal olunmu\u015f, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdan, \u0259traf rayonlardan, h\u0259m\u00e7inin Erm\u0259nistanla v\u0259 ya Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fla h\u0259ms\u0259rh\u0259d olan ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n 700 min n\u0259f\u0259r\u0259d\u0259k az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6z daimi ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259n m\u0259hrum olaraq m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f v\u0259&nbsp; respublikan\u0131n 62 \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonunda, 1600-d\u0259n \u00e7ox s\u0131x m\u0259skunla\u015fma obyektind\u0259&nbsp; m\u00fcv\u0259qq\u0259ti m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Xalq h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n daha da g\u00fccl\u0259ndiyi \u015f\u0259raitd\u0259 1992-ci ilin mart\u0131nda respublikaya r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n A.M\u00fct\u0259llibov istefa verdi. Yaranm\u0131\u015f hakimiyy\u0259t bo\u015flu\u011fu Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259 qabiliyy\u0259tini daha da z\u0259ifl\u0259tdi. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 1992-ci ilin may\u0131nda erm\u0259ni v\u0259 sovet h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri \u015eu\u015fan\u0131 da \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r. Bununla da faktiki olaraq erm\u0259nil\u0259r b\u00fct\u00fcn Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n \u0259razisini i\u015f\u011fal etdil\u0259r. N\u00f6vb\u0259ti add\u0131m Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 Erm\u0259nistanla birl\u0259\u015fdir\u0259n La\u00e7\u0131n rayonunun i\u015f\u011fal\u0131 oldu. Az\u0259rbaycan Xalq c\u0259bh\u0259sinin hakimiyy\u0259ti (1992 may-1993 iyun) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 davam ed\u0259n yeni hakimiyy\u0259t \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259ri respublikan\u0131n m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 vurdu. 1993-c\u00fc ilin aprelind\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r i\u015f\u011fal olundu. \u0130yun ay\u0131nda Az\u0259rbaycanda d\u0259rin siyasi b\u00f6hran ba\u015f verdi. Xalq\u0131n t\u0259l\u0259bi il\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldi.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n qurtulu\u015funda h\u0259lledici d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015f verdi. M\u00fcdrik d\u00f6vl\u0259t xadimi bir ne\u00e7\u0259 siyasi gedi\u015fd\u0259n sonra v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259sini aradan qald\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1994-c\u00fc il 12 may tarixind\u0259 Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda at\u0259\u015fk\u0259s m\u00fcqavil\u0259si imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Ancaq buna baxmayaraq erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri tez-tez bu rejimi pozmu\u015f, dinc \u0259halini v\u0259 Az\u0259rbaycan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rini at\u0259\u015f\u0259 tutmu\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>2016-c\u0131 il aprelin 1-d\u0259n 2-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259d\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015f h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u0259cmin\u0259 g\u00f6r\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f at\u0259\u015fk\u0259s rejimind\u0259n sonra t\u0259mas x\u0259ttind\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u0259n b\u00f6y\u00fck h\u0259rbi qar\u015f\u0131durma idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Aprel d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015f, T\u0259rt\u0259r rayonunun Tal\u0131\u015f k\u0259ndi \u0259traf\u0131ndak\u0131 y\u00fcks\u0259klikl\u0259r v\u0259 Seysulan k\u0259ndi, C\u0259bray\u0131l rayonunun L\u0259l\u0259t\u0259p\u0259 y\u00fcks\u0259kliyi v\u0259 Cocuq M\u0259rcanl\u0131, Goranboy rayonunun G\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndi v\u0259 T\u0259rt\u0259r rayonunun Madaqiz k\u0259ndi istiqam\u0259tind\u0259 yollar&nbsp;d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n azad olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>2020-ci ilin iyulunda d\u00f6vl\u0259t s\u0259rh\u0259dinin Tovuz rayonu istiqam\u0259tind\u0259 pozulmas\u0131, i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rimizd\u0259 Livan erm\u0259nil\u0259rinin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si g\u00f6st\u0259rdi ki, bundan sonra s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 aparma\u011f\u0131n faydas\u0131 yoxdur. Erm\u0259nistan\u0131n avqust ay\u0131nda Goranboy istiqam\u0259tind\u0259 t\u00f6r\u0259tm\u0259k ist\u0259diyi diversiya, k\u00f6n\u00fcll\u00fc h\u0259rbi birlikl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131na ba\u015flamas\u0131 is\u0259 yeni m\u00fcharib\u0259ni tamamil\u0259 lab\u00fcd etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>2020-ci il sentyabr\u0131n 27-d\u0259n Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u0259xribatlar\u0131 il\u0259 ba\u015flayan v\u0259 buna cavab olaraq Az\u0259rbaycan ordusunun ke\u00e7irdiyi \u0259ks-h\u00fccum \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir tarix yaz\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin t\u0259mas x\u0259ttind\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi n\u00f6vb\u0259ti t\u0259xribatdan sonra Prezident \u0130lham \u018fliyevin etdiyi x\u0259b\u0259rdarl\u0131\u011fa uy\u011fun olaraq Az\u0259rbaycan h\u0259rbi yolla d\u00fc\u015fm\u0259ni c\u0259zaland\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131. Davam ed\u0259n s\u00fcr\u0259tli \u0259ks-h\u00fccum \u0259m\u0259liyyat\u0131 zaman\u0131 bir s\u0131ra strateji y\u00fcks\u0259klikl\u0259r, T\u0259rt\u0259rin Suqovu\u015fan q\u0259s\u0259b\u0259si v\u0259 Tal\u0131\u015f k\u0259ndi, C\u0259bray\u0131l rayonu, Hadrut q\u0259s\u0259b\u0259si, F\u00fczuli rayonu, Z\u0259ngilan rayonu, Qubadl\u0131 rayonu, n\u0259hay\u0259t \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri i\u015f\u011faldan azad edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>44 g\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tam q\u0259l\u0259b\u0259si v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n kapitulyasiyas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Bu d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 300-\u0259 yax\u0131n k\u0259nd, 5 \u015f\u0259h\u0259r, 4 q\u0259s\u0259b\u0259, \u00e7oxsayl\u0131 strateji y\u00fcks\u0259klikl\u0259r azad olundu. D\u00fc\u015fm\u0259nin texnikas\u0131 tam m\u0259hv edildi, canl\u0131 q\u00fcvv\u0259sin\u0259 ciddi z\u0259rb\u0259 vuruldu. C\u0259mi 44 g\u00fcn davam ed\u0259n V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si n\u0259inki \u0259razil\u0259rimizin azad edilm\u0259sin\u0259, eyni zamanda, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131\u011fa son qoyulmas\u0131na, el\u0259c\u0259 d\u0259 30 il\u0259 yax\u0131n davam ed\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin h\u0259llin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-container-2 wp-block-gallery-1 wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/images-1.jpeg\"><img loading=\"lazy\" width=\"290\" height=\"174\" data-id=\"535\"  src=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/images-1.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-535\" srcset=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/images-1.jpeg 290w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/images-1-243x146.jpeg 243w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/images-1-50x30.jpeg 50w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/images-1-125x75.jpeg 125w\" sizes=\"(max-width: 290px) 100vw, 290px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/qobu.jpg\"><img loading=\"lazy\" width=\"800\" height=\"450\" data-id=\"536\"  src=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/qobu.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-536\" srcset=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/qobu.jpg 800w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/qobu-300x169.jpg 300w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/qobu-768x432.jpg 768w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/qobu-260x146.jpg 260w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/qobu-50x28.jpg 50w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/qobu-133x75.jpg 133w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/download-2.jpeg\"><img loading=\"lazy\" width=\"275\" height=\"183\" data-id=\"534\"  src=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/download-2.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-534\" srcset=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/download-2.jpeg 275w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/download-2-219x146.jpeg 219w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/download-2-50x33.jpeg 50w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/download-2-113x75.jpeg 113w\" sizes=\"(max-width: 275px) 100vw, 275px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-10.jpg\"><img loading=\"lazy\" width=\"1000\" height=\"666\" data-id=\"533\"  src=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-10.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-533\" srcset=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-10.jpg 1000w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-10-300x200.jpg 300w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-10-768x511.jpg 768w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-10-219x146.jpg 219w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-10-50x33.jpg 50w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-10-113x75.jpg 113w\" sizes=\"(max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-9.jpg\"><img loading=\"lazy\" width=\"960\" height=\"691\" data-id=\"532\"  src=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-9.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-532\" srcset=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-9.jpg 960w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-9-300x216.jpg 300w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-9-768x553.jpg 768w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-9-203x146.jpg 203w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-9-50x36.jpg 50w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-9-104x75.jpg 104w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-7.jpg\"><img loading=\"lazy\" width=\"950\" height=\"700\" data-id=\"531\"  src=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-7.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-531\" srcset=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-7.jpg 950w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-7-300x221.jpg 300w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-7-768x566.jpg 768w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-7-198x146.jpg 198w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-7-50x37.jpg 50w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-7-102x75.jpg 102w\" sizes=\"(max-width: 950px) 100vw, 950px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-5.jpg\"><img loading=\"lazy\" width=\"596\" height=\"800\" data-id=\"530\"  src=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-530\" srcset=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-5.jpg 596w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-5-224x300.jpg 224w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-5-109x146.jpg 109w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-5-37x50.jpg 37w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-5-56x75.jpg 56w\" sizes=\"(max-width: 596px) 100vw, 596px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-3.jpg\"><img loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"678\" data-id=\"529\"  src=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-3-1024x678.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-529\" srcset=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-3-1024x678.jpg 1024w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-3-300x199.jpg 300w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-3-768x509.jpg 768w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-3-220x146.jpg 220w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-3-50x33.jpg 50w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-3-113x75.jpg 113w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/AZ\u018fRBAYCAN-TARI\u0307XI\u0307-HAQQINDA-U\u0308MUMI\u0307-M\u018fLUMAT-3.jpg 1200w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/102_329_nobel_oilwells.jpg\"><img loading=\"lazy\" width=\"504\" height=\"317\" data-id=\"528\"  src=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/102_329_nobel_oilwells.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-528\" srcset=\"https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/102_329_nobel_oilwells.jpg 504w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/102_329_nobel_oilwells-300x189.jpg 300w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/102_329_nobel_oilwells-232x146.jpg 232w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/102_329_nobel_oilwells-50x31.jpg 50w, https:\/\/khojalytoday.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/102_329_nobel_oilwells-119x75.jpg 119w\" sizes=\"(max-width: 504px) 100vw, 504px\" \/><\/a><\/figure>\n<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eimaldan &nbsp;\u0336&nbsp;&nbsp;Ba\u015f Qafqaz da\u011flar\u0131, q\u0259rbd\u0259n &nbsp;\u0336&nbsp;&nbsp;G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fc h\u00f6vz\u0259si d\u0259 daxil olmaqla Alag\u00f6z da\u011f silsil\u0259si v\u0259 \u015e\u0259rqi Anadolu, \u015f\u0259rqd\u0259n<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1051,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[639],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1658"}],"collection":[{"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1658"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1658\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3370,"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1658\/revisions\/3370"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/khojalytoday.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}